(ധാര്മികബോധത്തിന് മതവിശ്വാസം വേണ്ട എന്ന പോസ്റ്റിന്റെ രണ്ടാഭാഗം.)
വിശുദ്ധഖുര്ആനില്
ധര്മം,
അധര്മം എന്നതിന് സമാനമായ വാക്കുകള്
മഅ്റൂഫ്,
മുന്കര് എന്നീ പദങ്ങളാണ്. ഖുര്ആനിലെ പല പദങ്ങള്ക്കും തുല്യമായ മലയാള പദങ്ങളില്ലാത്തതുപോലെ
മഅ്റൂഫ്, മുന്കര് എന്നിവക്കും സമാനമായ പദങ്ങളില്ല. അതുകൊണ്ട് സന്ദര്ഭമനുസരിച്ച്
മഅ്റൂഫ് എന്നതിന് നന്മ, ന്യായം, ധര്മം, നല്ലത് എന്നും.
മുന്കര് എന്നതിന് തിന്മ, അധര്മം, തിയ്യത് എന്നും മലയാള പരിഭാഷയില് അര്ഥം നല്കിയിരിക്കുന്നു. മഅ്റൂഫ് എന്ന പദത്തിന്റെ വാക്കര്ഥം അറിയപ്പെട്ടത് എന്നാണ് 'നാട്ടുനടപ്പ്'നും ആ പദം തന്നെ പ്രയോഗിക്കുന്നു. എല്ലാമനുഷ്യരും അറിയുന്നതും മനുഷ്യപ്രകൃതി എല്ലാകാലത്തും നന്നായി കരുതുന്നതുമാണ് മഅ്റൂഫ് എന്നാല് മുന്കര് എന്നാല് മറിച്ചും. അഥവാ എക്കാലത്തെയും ശുദ്ധമനുഷ്യപ്രകൃതി വെറുക്കുന്നവയാണവ.
ഇസ്ലാമില് ഈ ധര്മത്തിന്റെ ശാസനക്കും അധര്മത്തിന്റെ വിലക്കിനും വമ്പിച്ചു പ്രധാന്യമുണ്ട്. പ്രവാചകന്റെ ചുമതലയില് പെട്ടതായിരുന്നു അത്. വിശ്വാസികളെന്നനിലയിലും അവരില് അര്പിതമായ ചുമത അതുതന്നെ. അവര്ക്ക് ഭരണാധികാരം ലഭിച്ചാല് അവര് നിര്വഹിക്കേണ്ട ഉത്തരവാദിത്തവും അതാണ്. ഇനി വ്യക്തിയെന്ന നിലയിലും അതേ കര്മം നിര്വഹിക്കാന് അനുശാസിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. വിശുദ്ധഖുര്ആനില് പ്രസ്തുത സന്ദര്ഭങ്ങള് കാണുക.
നബിയെന്ന നിലയില്:
'തങ്ങളുടെ പക്കലുള്ള തൌറാത്തിലും ഇഞ്ചീലിലും രേഖപ്പെടുത്തിക്കാണുന്ന നിരക്ഷരനായ പ്രവാചകദൂതനെ പിന്തുടരുന്നവരാരോ, (അവരാകുന്നു ഇന്ന് ഈ അനുഗ്രഹത്തിന് അര്ഹരായിട്ടുള്ളവര്). അദ്ദേഹം അവര്ക്ക് നന്മ വിധിക്കുന്നു. തിന്മ വിലക്കുന്നു. അവര്ക്കായി ശുദ്ധ വസ്തുക്കള് അനുവദിച്ചുകൊടുക്കുന്നു. അശുദ്ധ വസ്തുക്കളെ നിരോധിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അവരെ ഞെരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന ഭാരങ്ങള് ഇറക്കിവയ്ക്കുന്നു. അവരെ വരിഞ്ഞുമുറുക്കിയിരുന്ന ചങ്ങലകള് പൊട്ടിച്ചെറിയുന്നു. അതിനാല് അദ്ദേഹത്തെ വിശ്വസിക്കുകയും ബലപ്പെടുത്തുകയും സഹായിക്കുകയും അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം അവതരിച്ച വെളിച്ചത്തെ പിന്തുടരുകയും ചെയ്യുന്നവര് മാത്രമാകുന്നു വിജയം പ്രാപിക്കുന്നവര്.' (7:157)
സത്യവിശ്വാസികളെന്ന നിലയില്:
'സത്യവിശ്വാസികളും വിശ്വാസിനികളും പരസ്പരം സഹായികളും മിത്രങ്ങളുമാകുന്നു. അവര് ധര്മം കല്പിക്കുന്നു. അധര്മം നിരോധിക്കുന്നു. നമസ്കാരം മുറപ്രകാരം നിലനിര്ത്തുന്നു. സകാത്തു നല്കുന്നു. അല്ലാഹുവിനെയും അവന്റെ ദൂതനെയും അനുസരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇങ്ങനെയുള്ളവര്ക്ക് അല്ലാഹുവിന്റെ അനുഗ്രഹം ലഭിക്കുകതന്നെ ചെയ്യും. നിശ്ചയം, അല്ലാഹു സകലര്ക്കും അജയ്യനും യുക്തിമാനുമാകുന്നു.' (9:71)
ഭരണകൂടങ്ങളെന്ന നിലയില്:
'നാം ഭൂമിയില് ആധിപത്യം നല്കുകയാണെങ്കില് നമസ്കാരം നിലനിര്ത്തുകയും സകാത്തു നല്കുകയും നല്ലതു കല്പിക്കുകയും തിയ്യതു വിരോധിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന വരത്രെ അവര്. സകല സംഗതികളുടെയും അന്തിമ പരിണതി അല്ലാഹുവിന്റെ ഹസ്തത്തിലാകുന്നു.' (22:41)
വ്യക്തികളെന്ന നിലയില് (ലുഖ്മാന് പുത്രനെ ഉപദേശിക്കുന്നു.):
'മകനേ, നമസ്കാരം മുറപ്രകാരം നിലനിര്ത്തേണം; ധര്മം കല്പിക്കേണം; അധര്മം വിലക്കേണം; നിന്നെ ബാധിക്കുന്ന വിപത്തുകളില് ക്ഷമ കൈക്കൊള്ളേണം. ഇവ വളരെ ഉറച്ച കാര്യങ്ങളത്രെ.' (31:17)
ഇതില് നിന്നും വിശ്വാസികളുടെ ചുമതലയില് പെട്ടതാണ് മഅ്റൂഫ് കല്പിക്കാലും മുന്കര് വിലക്കലും എന്ന് മനസ്സിലാക്കാം. എന്താണ് മഅ്റൂഫ് എന്നതിനുള്ള മറുപടിയാണ് നമ്മുക്കിന് ആവശ്യം. ധര്മാധര്മ ബോധനം നല്കപ്പെട്ടവനാണ് മനുഷ്യന് അതിനാല് തന്നെ പൊതുവെ മനുഷ്യപ്രകൃതി നന്നായികാണുന്നതിനെ നമ്മുക്ക് മഅ്റൂഫ് എന്നതില് ഉള്പ്പെടുത്താം. അവയേതൊക്കെയാണെന്ന് നോക്കാം:
സത്യസന്ധത, നീതി, വാഗ്ദത്തപാലനം, വിശ്വസ്തത, സഹാനുഭൂതി, കാരുണ്യം. ഔദാര്യം, വിശാലമനസ്കത, ക്ഷമ, സഹനം, സ്ഥൈര്യം, വിട്ടുവീഴ്ച, ദൃഢചിത്തത, ശൗര്യം, ആത്മനിയന്ത്രണം, സ്വാഭിമാനം, സംസ്കാരം, ഇണക്കം, കൃതജ്ഞതാഭാവം, സ്നേഹപാലനം, കര്മസന്നദ്ധത, ഉത്തരവാദിത്തബോധം.
ഇവയുടെ മറുവശമാണ് മുന്കര് അഥവാ. കളവ്, അനീതി, അക്രമം, കരാര്ലംഘനം, വഞ്ചന, സ്വാര്ഥത, കഠിനമനസ്കത, ലുബ്ധ്, സങ്കുചിതവീക്ഷണം, ക്ഷമകേട്, ശുണ്ഠി, ചാഞ്ചല്യം, അപകര്ഷതാബോധം, ഭീരുത്വം, ആത്മപൂജ, കുടിലമനസ്കത, സംസ്കാരശൂന്യത, കൃതഘ്നത, മടി, ഉത്തരവാദിത്തബോധമില്ലായ്മ.
ഇതില് നിന്ന് ഒരു കാര്യം മനസ്സിലാക്കം ഇതില് എല്ലാധര്മവും എല്ലാ അധര്മവും ഒരേ നിലവാരത്തിലുള്ളതായിരിക്കുകയില്ല. അക്രമവും മടിയും അധര്മത്തില് ഉള്പ്പെടുന്നു. ഇവ അവയുണ്ടാക്കുന്ന ദൂഷ്യങ്ങളില് വലിയ അന്തരമുണ്ടായിരിക്കുമല്ലോ. അതേ പ്രകാരം തന്നെ ധര്മത്തിന്റെ കാര്യവും. ഇതുവരെ പറഞ്ഞത് ചില നാമങ്ങള് മാത്രമാണ്. ഇവ ഒരു സ്വാധീനവും ഉണ്ടാക്കുന്നില്ല. ഇവ പ്രവര്ത്തനങ്ങളായി രൂപാന്തരപ്പെടണം. ഇതില് ധര്മാചരണത്തിനുള്ള പ്രവര്ത്തനങ്ങളെ നമ്മുക്ക് സദാചാരം എന്ന് വിളിക്കാം. ഇവിടെ പറയപ്പെട്ട അധര്മങ്ങളെ ഉളവാക്കുന്ന പ്രവൃത്തികളെ അധാര്മിക പ്രവൃത്തി എന്നും വിളിക്കാം.
ചുരുക്കത്തില് സദാചാരം എന്നത് മുകളില് പറയപ്പെട്ട ധര്മങ്ങള് നേടിയെടുക്കുന്നതിന് ആവശ്യമായ സല്പ്രവര്ത്തിയാണ്. അത് ധാനധര്മമാകാം, സഹായമാകാം, വിവാഹമാകാം, നല്ല അഭിവാദനമാകാം, ക്ഷമപാലിക്കുന്നതിലൂടെയാകാം, പുഞ്ചിരിവരെ ആകാം, ('നിന്റെ സഹോദരന്റെ മുഖത്തുനോക്കി പുഞ്ചിരിക്കല് നിനക്ക് ധര്മമാണ്.'-മുഹമ്മദ് നബി) മതഗ്രന്ഥങ്ങള് ഇത്തരം കാര്യങ്ങള്ക്ക് പ്രോത്സാഹനവും പ്രേരണയും നല്കുന്നു. ആ പ്രേരണയുടെ ഭാഗമാണ്, അവ അനുഷ്ഠിക്കുന്നവര്ക്ക് പാരത്രികമായ പ്രതിഫലമുണ്ടെന്നുള്ള സന്തോഷവാര്ത്ത. അപ്രകാരം തന്നെ ദുരാചാരവും അധര്മവും അവ അധര്മമായിതീരുന്നത് മുകളില് സൂചിപ്പിക്കപ്പെട്ട മുന്കര് ആ പ്രവര്ത്തനത്തിലൂടെ ഉളവാകുന്നത് കൊണ്ടാണ്. കൊല, കളവ് നടത്തല്, വ്യഭിചാരം, ക്രൂരത എന്നീ പ്രവര്ത്തനങ്ങളിലൂടെ സംഭവിക്കുന്നു. കളവ് പറയുന്നതിലൂടെ ചിലപ്പോള് അനീതിയും ചിലപ്പോള് വഞ്ചനയും സംഭവിക്കാം. ഇങ്ങനെ ഒരു പ്രവര്ത്തനത്തിലൂടെ ഒട്ടേറെ അധര്മങ്ങള് സംഭവിക്കാം. മദ്യപാനം സ്വന്തം നിലയില് ചിന്തിക്കുമ്പോള് ഒരു അധര്മമായി തോന്നില്ലെങ്കിലും നാം മേല് സൂചിപ്പിച്ച ഒട്ടേറെ അധര്മത്തിന് അത് കാരണമാകുന്നു. അതേ പ്രകാരം ധാര്മികമൂല്യങ്ങളില് പലതിന്റെയും ലംഘനത്തിനും. വ്യഭിചാരവും അപ്രകാരം തന്നെ. അതില് അക്രമവും സ്വാര്ഥതയും കുടിലതയും മൊക്കെ വരാം ആ നിലക്ക് അത് അധര്മവും. വിശ്വസ്തത, നീതി, വാഗദത്തപാലനം തുടങ്ങിയ ധാര്മികമൂല്യങ്ങള് നഷ്ടപ്പെടുന്നതിനാല് വിവാഹമെന്ന സദാചാരത്തിന്റെ ലംഘനം കൂടി അതിലുണ്ട്. അതിനാല് ഇസ്ലാം ഒരു കൊടിയ പാപമായി കാണുന്നു.
എന്താണ് പുണ്യം ചെയ്യാനും പാപത്തില് നിന്ന് വിട്ടുനില്ക്കാനുമാണ് മതങ്ങള് ഉല്ബോധിപ്പിക്കുന്നത് എന്നറിയാമല്ലോ. എന്താണ് പുണ്യ (ബിര്റ്) പ്രവാചകന് ഇങ്ങനെ ചുരുക്കി പറഞ്ഞു. പുണ്യമെന്നാല് സല്സ്വഭാവമാണ്. പാപമെന്നാല് നിനക്ക് മനസാക്ഷിക്കുത്തനുഭവപ്പെടുന്നതും ആളുകള് അറിയുന്നത് നീ വെറുക്കുകയും ചെയ്യുന്ന കാര്യമാണ്. എത്ര സംക്ഷിപ്തവും സൂക്ഷമവുമായ നിര്വചനം. നാം മനസ്സിലാക്കിയ ധാര്മികമൂല്യങ്ങളും അധാര്മികതയും വെച്ച് ഇവ നോക്കുക. ധാര്മികതയായി നാം എണ്ണിയതൊക്കെ സല്സ്വഭാവത്തില് പെടുന്നതായി നമ്മുക്ക് കാണാം. അവ ചെയ്യുന്നതിലൂടെ മനസ്സിന് സന്തോഷം തോന്നുന്നു. അതേ സമയം പാപം ചെയ്യുമ്പോള് നമ്മുടെ ധര്മബോധം ആദ്യമായി അതിനെതിരില് പടവാളുയര്ത്തുന്നു. ആളുകളറിയുന്നതിന് അതിന്റെ കര്ത്താവ് വെറുക്കുന്നു. വലിയ ക്രൂരതചെയ്യുന്നവര്ക്ക് ഒരിക്കലും മനസ്സമാധാനം ലഭിക്കില്ല. അത്തരം ആളുകള് പലപ്പോഴും ആത്മഹത്യയിലൂടെയാണ് ജീവിതം അവസാനിപ്പിച്ചിട്ടുള്ളത്. എന്നാല് ധാര്മികതയുടെ പ്രവര്ത്തനം ചെയ്തവര് അവര് ഏത് മതത്തില് പെട്ടവരായാലും വലിയ സന്തോഷം അനുഭവിക്കുന്നു. അവര് ദൈവത്തെ മനസ്സിലാക്കുകയും ദൈവികമായ പ്രതിഫലം മരണശേഷം ആഗ്രഹിക്കുകയും ചെയ്തവരല്ലെങ്കില് പോലും ഭൗതിക ലോകത്ത് വെച്ച് ലഭിക്കുന്ന സംതൃപ്തി അവര്ക്ക് ലഭിക്കുക തന്നെ ചെയ്യും.
നന്മ ചെയ്യാനുള്ള നിര്ദ്ദേശങ്ങളും തിന്മചെയ്യാനുള്ള വിലക്കുകളും നല്കേണ്ടത് പുരോഹിതരോ, രാജ്യഭരണം നടത്തുന്നവരോ നേതാകളായി ചമയുന്നവരോ ആകരുതെന്നും സകലമനുഷ്യരെയും സൃഷ്ടിച്ച ദൈവമായിരിക്കണമെന്നും ഇസ്്ലാം നിഷ്കര്ശിക്കുന്നു. മനുഷ്യാരംഭം മുതല് അവ മനുഷ്യന് ലഭ്യമാക്കാനുള്ള പദ്ധതി ദൈവം സ്വീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. അതാണ് പ്രവാചകന്മാരുടെ നിയോഗവും വേദഗ്രന്ഥങ്ങളുടെ അവതരണവും. അവയിലൂടെ നല്കപ്പെട്ട തൗറാത്തും ഇന്ജീലുമടക്കം ധര്മാചരണങ്ങളാണ് സമൂഹത്തില് നിലനില്ക്കുന്നത്. എന്നാല് കാലാകാലങ്ങളില് ഇവയില് ക്ഷയം സംഭവിക്കുകയും അധര്മങ്ങളില് ചിലത് ധര്മമായും തിരിച്ചും സംഭവിക്കാറുണ്ട്. ധര്മസംസ്ഥാപനാര്ഥം നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ട പല ആചാരങ്ങളും വഴിതെറ്റുകയും അനാചാരമായി മാറുകയും ചെയ്യുമ്പോള് ദൈവം പുതിയ പ്രവാചകനെയും പുതിയ വേദഗ്രന്ഥത്തെയും അയക്കുന്നു. അവയെ നിരാകരിക്കുന്നവര് സമൂഹത്തില് നിലനില്ക്കുന്ന ധര്മത്തില് തൃപ്തരാകുകയും ചെയ്യുന്നു. പൂര്ണമായി ധാര്മികതയില് നിന്ന് മുക്തമായ ഒരു സമൂഹം നിലനില്ക്കുകയില്ല. എന്നാല് സമൂഹങ്ങള്ക്കിടയില് ഏറ്റക്കുറച്ചിലുകള് സംഭവിക്കാം. ദൈവികനിയമമനുസരിക്കുമ്പോള് സംഭവിക്കുന്നത് പുര്ണമായ അര്ഥത്തില് ധാര്മിക പുലരുന്ന ഒരു സമൂഹം സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുക എന്നതാണ്.
മുകളില് ആചാരത്തെയും അനാചാരത്തെയും പരാമര്ശിക്കുകയുണ്ടായല്ലോ. എന്താണ് അവയെ വേര്ത്തിരിക്കുന്ന മാനദണ്ഡം. ഒന്നാമതായി ധാര്മികമൂല്യങ്ങള് തന്നെയാണ് അവയുടെ മാനദണ്ഡം. എന്നാല് കൃത്യമായി അവമനസ്സിലാക്കിയെടുക്കുക മനുഷ്യനെ പ്രയാസമായതിനാല് ദൈവം അവ നിര്ദ്ദേശിച്ചുതന്നിട്ടുണ്ട്. അതുകൊണ്ട് ദൈവനിര്ദ്ദേശമനുസരിച്ചുള്ള കര്മങ്ങളെ ആചാരമെന്നും. സ്വയം നിര്മിതമായ കാര്യങ്ങളെ അനാചാരമെന്നും പറയാം. മുസ്ലിംകള് മറ്റുള്ളവരുടെ ആചാരങ്ങളെ അനാചാരമായി കരുതുന്നത് ഇപ്രകാരമാണ്. അതിനാല് അവര് അത് ചെയ്യുന്നില്ല എന്ന് മാത്രമേയുള്ളൂ. മറ്റുള്ളവര്ക്ക് അത് ആചരിക്കാനുള്ള അവകാശം വകവെച്ചു കൊടുക്കാന് മുസ്ലിംകള് പ്രതിജ്ഞാബദ്ധരാണ്. ആചാരങ്ങള് മുഖ്യമായും ആരാധനകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ് എന്നുകൂടി ഓര്മിക്കുക. വ്യഭിചാരത്തെ അനാചാരമായിട്ടല്ല ആധാര്മകതയും സദാചാരലംഘനവുമായിട്ടുതന്നെ പരിഗണിക്കപ്പെടും.
മുകളില് സൂചിപ്പിക്കപ്പെട്ട അധാര്മിക പ്രവര്ത്തികളില് അത് പ്രവര്ത്തിക്കുന്ന വ്യക്തിയെ ബാധിക്കുന്നവയും സമൂഹത്തെ ബാധിക്കുന്നവയുമുണ്ട്. സമൂഹത്തെ ബാധിക്കുന്ന അധാര്മിക പ്രവര്ത്തനങ്ങള്ക്ക് നിയന്ത്രണം വരുത്താന് ഭരണകൂടത്തിന് ബാധ്യതയുണ്ട്. സമൂഹത്തിലെ മുഴുവന് ജനങ്ങളും സ്വമേധയാ ധാര്മികനിയമങ്ങള്ക്ക് വിധേയമാകുമെന്നും ഒരു നാട്ടിലെ മനുഷ്യരെല്ലാം അവര് ഏത് മതത്തില് പെട്ടവരാകട്ടെ പുര്ണമായും ധാര്മിക വിശുദ്ധികൈവരിക്കുമെന്ന സങ്കല്പം ഇസ്ലാമിനില്ല. അതിനാല് ചില പ്രവര്ത്തനങ്ങള്ക്ക് സാമൂഹ്യസുരക്ഷിതത്വവും സമാധാനവും പരിഗണിച്ച് ശിക്ഷവിധിക്കും. നാട്ടില് കുഴപ്പമുണ്ടാക്കുന്ന തരത്തില് പുസ്തകം പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നതും പ്രസംഗിക്കുന്നതും ശിക്ഷാര്ഹമാകുന്നത് അങ്ങനെയാണ്. ഒരു കരടിക്കോ നായക്കോ പാവയാകട്ടേ വളര്ത്തുമൃഗമാകട്ടേ മുഹമ്മദ് എന്ന പേരിടാന് പാടില്ല എന്ന നിയമം ഇസ്ലാമിലില്ല. ഏതെങ്കിലും ഒരു കോളേജില് ചോദ്യപ്പേപ്പറില് നായിന്റെ മോനെ എന്ന് ആരെ വിളിച്ചാലും അവരെ കൈകാര്യം ചെയ്യാന് ഇസ്ലാമില് വകുപ്പില്ല. പക്ഷെ ഈ നാട്ടിലെ നിയമം അത്തരം പ്രകോപനങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കാനുള്ള അതേ അധികാരം ഇസ്ലാമിക ഭരണകൂടത്തിനും വേണ്ടെന്ന് വെക്കാന് കഴിയില്ല. അത്തരം നിയമങ്ങള് ഏതാണ്ടെല്ലാ രാജ്യങ്ങള്ക്കുമുണ്ട്. ചില പാശ്ചാത്യരാജ്യങ്ങളില് ചിലമതങ്ങളെ അതില് ഉള്പ്പെടുത്തുകയും ചില മതങ്ങളെ പുറത്ത് നിര്ത്തുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. എന്നാല് ഇസ്ലാമിക രാഷ്ട്രം ഇക്കാര്യത്തില് വിവേചനം കാണിക്കുകയില്ല.
ഇസ്ലാമിക രാജ്യം എന്ന കേള്ക്കുമ്പോള് നിലവിലുള്ള സൗദിഅറേബ്യ തുടങ്ങിയ രാജ്യങ്ങളാണ് മനസ്സിലേക്ക് വരിക. അപ്രകാരം കരുതുന്നവരെ കുറ്റം പറയുന്നില്ല. പക്ഷെ അവിടങ്ങളിലുള്ളത് രാജാധിപത്യഭരണമാണ്. ഏകാധിപത്യസ്വഭാവമുള്ള അത്തരം ഭരണകൂടങ്ങളുടെ ചെയ്തികളൊക്കെ ഇസ്ലാമിലേക്ക് വരവ് വെക്കുന്നത് ശരിയാവുകയില്ല. ഇസ്ലാമിക ഭരണം എന്ന് എന്നെ പോലുള്ളവര് പറയുമ്പോള് പ്രവാചകനും അനുചരന്മാരും കാണിച്ച് തന്ന ഒരു ഭരണസങ്കല്പമാണുള്ളത് എന്ന കൂട്ടത്തില് ഓര്മിപ്പിക്കട്ടെ.
എന്താണ് ധാര്മികത എന്ന പോസ്റ്റ് ഇവിട അവസാനിപ്പിക്കുന്നതിന് മുമ്പ്, ഇക്കാര്യം വേര്ത്തിരിച്ച് മനസ്സിലാക്കുന്നതില് മുസ്ലിംകള് പോലും ആശയക്കുഴപ്പത്തില് പെടാറുണ്ട്. മഅ്റൂഫ് പറഞ്ഞ സൂക്തങ്ങളില് തന്നെ നമസ്കാരവും സക്കാത്തും വേറെ പറഞ്ഞത് ശ്രദ്ധിക്കുക. അരാധനാകര്മങ്ങള് വേറെത്തന്നെയാണ് എന്ന് ചുരുക്കം. ആ ആരാധനകള് ധാര്മികതക്ക് സഹായമാകും എന്നകാര്യത്തില് സംശയമില്ല. അതേ പ്രകാരം അധാര്മിക എന്നതിന് വിഗ്രഹപൂജ എന്നും അര്ഥമില്ല. അതുകൊണ്ട് ഇസ്ലാമിക ഭരണകൂടത്തോട് വിലക്കാനാവശ്യപ്പെട്ട അധര്മത്തില് വിഗ്രഹപൂജയോ അവിശ്വാസമോ പെടുകയില്ല. ഇസ്്ലമിക ഭരണത്തിന് കീഴിലും അവസുരക്ഷിതമായിരിക്കും. അവ നിരൂപണം ചെയ്യുന്നതും അതിലെ വസ്തുതകള് തുറന്ന് കാണിക്കുന്നതും. ആളുകളെ ദൈവിക ദര്ശനത്തിലേക്ക് പ്രബോധനം ചെയ്യുന്നതുമെല്ലാം വെറെ വിഷയങ്ങളാണ്. അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് പ്രസ്തുത നിര്ദ്ദേശങ്ങള് പാലിക്കാന് വിശ്വാസികള് കടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
ഇസ്ലാമിന്റെ പക്ഷത്ത് നിന്ന് ധാര്മികതയെ വ്യക്തമാക്കുകയായിരുന്നു ഇതുവരെ. സ്വാഭാവികമായും ദൈവനിഷേധികള് ഇപ്പോഴും തിരുനക്കരെത്തന്നെയായിരിക്കും. അവര്ക്കിതില് പറഞ്ഞ ഭൂരിഭാഗവും ഉള്കൊള്ളാന് പ്രയാസം നേരിടും. അതുതന്നെയാണല്ലോ. ദൈവനിഷേധത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ കുഴപ്പവും. ദൈവികമാര്ഗദര്ശനങ്ങള്ക്ക് നേരെ കണ്ണടച്ച് ജീവിതാന്ത്യം വരെ നട്ടം തിരിയാന് വിധിക്കപ്പെട്ടവരാണവര്. ശാസ്ത്രത്തെ അവര് മതത്തിന് പകരം വെക്കാന് തന്ത്രപ്പെടുന്നു. അതിന്റെ ഭാഗമായിട്ട് വേണം ധാര്മികതക്ക് മതം വേണ്ട എന്ന അവരുടെ പ്രഖ്യാപനത്തെ കാണാന് .